Voor geen geld ter wereld
We leven vandaag in een economisch systeem dat bouwt op uitbuiting en milieuschade. YOUCA gaat in 2026 op zoek naar alternatieve manieren om rechtvaardig samen te leven, produceren en consumeren zonder steeds weer menselijke en planetaire grenzen te overschrijden. Om die missie kracht bij te zetten, slaan we de handen in elkaar met SomosTerra (Spanje), Cordilleran Youth Center (Filipijnen) en YOUCA Brasil (Brazilië).
Regenwouden, koraalriffen, ondergrondse netwerken van schimmeldraden, het gigantische dierenrijk, talloze gemeenschappen van mensen en zoveel meer ecosystemen zijn van onschatbare waarde. Toch ziet ons financiële systeem de waarde hiervan pas in als er producten uit kunnen voortkomen, zoals bv. fossiele brandstoffen of grondstoffen. Dit betekent dat al deze natuurlijke rijkdommen gereduceerd worden tot iets dat te koop is, iets waar een geldsom kan worden uitgeperst.
“En wie gaat dat betalen?”
Grote bedrijven gaan steeds op zoek naar manieren om zoveel mogelijk winst te maken, door bijvoorbeeld arbeidskrachten zo weinig mogelijk loon te betalen of grondstoffen goedkoop te extraheren. Het geloof dat winst zorgt voor vooruitgang en innovatie is de stuwende kracht achter ons huidig economisch systeem, het kapitalisme. Deze ‘vooruitgang’ moet je weliswaar met een korreltje zout nemen: de eindeloze groei die het kapitalisme ambieert, blijft niet zonder gevolgen. Grondstoffen raken uitgeput, natuurgebieden worden onherroepelijk vernield en mensen raken de connectie met elkaar kwijt door te focussen op eigen belangen. Overal ter wereld zien we hoe mens en planeet ten dienste staan van het meedogenloze streven naar financieel voordeel, bijvoorbeeld:
- In de Filipijnen verliest de oorspronkelijke bevolking hun thuis, inkomen en cultuur door landroof door grote bedrijven. Deze bedrijven nemen land in voor grootschalige mijnbouw en vernietigen daarbij de unieke natuur.
- In Jardim Gramacho in Brazilië groeien jongeren op naast een vuilnisbelt. Het is er goedkoper om afval te dumpen naast woonwijken dan om het te recycleren en opnieuw te gebruiken. Door geen rekening te houden met de kost voor de lokale bevolking maken grote bedrijven heel wat winst. De slechte luchtkwaliteit in Jardim Gramacho en vervuiling hebben aanzienlijke gevolgen voor de gezondheid van de mensen die er wonen, die door armoede geen betere oorden kunnen opzoeken. Er is een groot gebrek aan werkgelegenheid en positieve vooruitzichten voor de toekomst.
- In Galicië, Spanje veroorzaken bosbouw, eucalyptusmonoculturen en mijnbouw frequente bosbranden, het verlies van biodiversiteit en de bedreiging van het lokale levensonderhoud. De grond is in handen van enkele grote, kapitalistische bedrijven, waardoor de voedselsoevereiniteit beperkt wordt en jongeren in slecht betaalde, onzekere banen worden geduwd.
- In België zijn we ook niet vrij van die effecten. De druk om steeds harder te werken en studeren neemt toe. Dit zorgt voor een stijgende trend in stressgerelateerde klachten, burn-out en depressie. Onderzoek toont aan dat ook bij jongeren deze klachten steeds meer ten tonele verschijnen. Er is een gigaspectrum aan levenskeuzes en te benutten kansen, waardoor ze heel snel overweldigd en zelfs opgebrand raken. De kapitalistische jacht op steeds meer en meer en meer zet mensen onder druk om prestaties te leveren die ten koste gaan van hun mentale gezondheid, terwijl de toegang tot zorg voor de meest kwetsbaren ontoereikend is.
We kregen onze planeet van onze voorouders en toekomstige generaties in bruikleen. Maar door de schade die we door de jaren heen al hebben aangericht, krijgen we de waarborg niet meer terug. Een groot deel van de wereld betaalt hiervoor nu al de prijs, want de zoektocht naar oeverloze winst overschrijdt voortdurend menselijke en planetaire grenzen. De zogenaamde ‘vooruitgang’ zaait zo voornamelijk verdeeldheid.
Ongelijkheid als symptoom
Eén van de belangrijkste ideeën achter het kapitalisme is dat dit economisch systeem welvaart creëert. In zekere zin klopt dit, maar het is enkel van toepassing voor een heel beperkte groep mensen. De 8 rijkste miljardairs bezitten namelijk evenveel als de armste 50% van de wereldbevolking. Dat betekent dat de 8 rijkste mensen, niet toevallig allemaal witte mannen, evenveel bezitten als de 4,1 miljard armste* mensen op deze aardbol. En de ongelijkheid stijgt. De armste mensen komen niet vooruit, terwijl het rijkste clubje mensen almaar kleiner, rijker én machtiger wordt. Dit is geen ver-van-je-bed-show: ook voor jouw deur, in je straat en op je school is die ongelijkheid de realiteit.
Deze grote ongelijkheid zie je niet alleen tussen verschillende individuen, maar ook op wereldschaal. Er stroomt drie keer zoveel geld van arme landen** naar rijke landen als dat er geld in de vorm van ontwikkelingssamenwerking naar de armere landen vloeit. Een rijk land zoals België verstrekt dure leningen en benut zo de afhankelijkheid van armere landen, wat haar eigen welvaart ten goede komt ten koste van minder welvarende gemeenschappen. Hierdoor wordt de rijkdom van het Westen gefinancierd door het Globale Zuiden, terwijl we vaak de perceptie hebben dat dit andersom is.
Die afhankelijkheid legt de vinger op de wonde. Ons financieel systeem zorgt ervoor dat zij die veel hebben, of het nu mensen of landen zijn, verder kunnen groeien op de rug van de anderen en de planeet. Onrechtvaardigheden worden zichtbaarder, uitbuiting is alomtegenwoordig en we zien dat zowel de wereldwijde economie als onze democratie en planeet onder druk komen te staan.
Ons systeem barst uit z’n voegen
En wij, wij willen meer doen dan enkel vanop afstand toekijken! We sluiten ons aan bij een grotere beweging van activisten en organisaties die op zoek gaan naar nieuwe manieren waarop we rechtvaardig samen kunnen leven, produceren en consumeren zonder menselijke en planetaire grenzen te schenden.
Er zijn ontelbaar veel voorbeelden van hoe we het anders kunnen aanpakken, sommige alternatieven zijn zelfs al eeuwenoud. Vele mensen sluiten zich nu al aan door bv. tweedehands kleding te kopen omdat die goedkoper, duurzamer en ethischer is, groenten en fruit lokaal te kopen of gewoon zelf te kweken, zich aan te sluiten bij een autodeelplatform, hun gemeente te vragen om ruimte te maken voor bos en natuur… En jij? Wat doe jij al om tegengewicht te bieden aan deze dynamiek? Ongetwijfeld zijn er ook al dingen die jij intuïtief doet omdat het eerlijker voelt voor de wereld. En dat is al een fantastisch begin.
Hoe pakken wij dit aan?
YOUCA haalt inspiratie bij drie sterke organisaties uit verschillende uithoeken van de wereld die zich al actief inzetten voor een eerlijker economisch systeem. YOUCA Brasil, Cordilleran Youth Center (CYC) en SomosTerra ontwikkelen concrete projecten, delen verhalen en inspireren anderen om kritisch na te denken over het huidige economisch systeem en om zich in te zetten voor duurzame, ecologische en mensgerichte oplossingen.
Zij motiveren ons hier, in ons land, om ons te mobiliseren en acties op poten te zetten. Met de YOUCA Action Day (her)verdelen wij het geld om hun werk en impact te versterken, eigen jongerenprojecten voor economische rechtvaardigheid uit de grond te stampen, en zo mee de richting te bepalen naar een meer rechtvaardige samenleving met een eerlijk economisch systeem. Ontdek hieronder hoe deze drie organisaties (en YOUCA zelf) de kapitalistische uitbuiting in hun regio aanpakken:
SomosTerra (Galicië, Spanje) geeft het land en de voedselsoevereiniteit terug aan de gemeenschap. Ze creëren een regeneratief voedselbos dat de biodiversiteit versterkt, de natuur herstelt en het voedsel lokaal en duurzaam produceert. Bovendien onderzoeken ze wie verantwoordelijk is voor bosbranden en gaan ze samen met jongeren en scholen aan de slag met bewustwording rond de problemen in hun regio. Zo versterken ze hen om op te komen voor hun rechten en de rechten van de natuur. SomosTerra legt het land terug in collectieve handen en wil zo, op lange termijn, de gemeenschap versterken om aan een circulaire, eerlijke economie te bouwen.
Cordilleran Youth Center (Cordillera Regio, Filipijnen) verenigt jongeren vanuit de hele regio om op te staan voor jongerenrechten. Inheemse jongeren en hun cultuur krijgen daarbij bijzondere aandacht. Aan de hand van bewustwordingscampagnes mobiliseert CYC talrijke jongeren om beleidsmakers te overtuigen onduurzame en oneerlijke systemen in de regio te stoppen. Zo voerden ze al een succesvolle campagne tegen het stijgen van het inschrijvingsgeld aan hogescholen en tegen landroof in inheemse dorpen door grote bedrijven. Ze willen de inheemse cultuur en haar leefwijze in harmonie met de natuur in de regio behouden en ervoor zorgen dat mensen gelijke kansen krijgen voor democratische participatie.
YOUCA Brasil (Rio de Janeiro, Brazilië) wil jongeren die in armoede opgroeien in de favela van Jardim Gramacho kansen bieden. Ze versterken hen om hun toekomst zelf in handen te nemen en op te staan voor jongerenrechten. Dat doen ze met leiderschapstraining en concrete acties. Zo verwezenlijkten ze al succesvolle opruimacties in de buurt. Ze willen politici en beleidsmakers overtuigen om de oorzaken van de problemen in hun buurt aan te pakken. YOUCA Brasil deelt na een eerdere samenwerking hun naam met ons, maar laat je niet misleiden: ze zijn een sterke, onafhankelijke organisatie die volledig door jongeren uit de wijk opgebouwd werd.
YOUCA (België) gaat na de YOUCA Action Day ook zelf aan de slag rond dit thema. We trommelen jongeren op om bij te leren over de valkuilen van ons huidig economisch systeem, gaan op zoek naar alternatieven die we in de praktijk kunnen toepassen en stimuleren anderen om ook rechtvaardige economische keuzes te maken.
Sluit jij je ook bij deze beweging aan? Da’s niet moeilijk: doe mee aan de YOUCA Action Day en toon dat ook jij een verschil wil maken. Hoe meer deelnemers, hoe luider en duidelijker onze stem weerklinkt. Activist zijn, dat zit in de grote én kleine dingen. Denk na over wat jij anders kan doen, inspireer anderen of kom samen met YOUCA of een van de talrijke andere organisaties op straat. Want eerlijk: een maatschappij die munt slaat uit ongelijkheid en uitbuiting? Voor geen geld ter wereld.
* Deze mensen leven niet per se allen in armoede. Volgens de Wereldbank leeft 44% van onze wereldbevolking vandaag in armoede. Belangrijk om daarbij te vermelden is dat er verschillende definities van armoede bestaan. Zo kan je ondere andere armoede gaan bevragen naar subjectieve beleving (vinden mensen zelf dat ze in armoede leven), een absoluut budget dat mensen ter beschikking hebben (bv. 2 dollar per dag) of kan je armoede statistisch gaan berekenen op basis van het mediane inkomen in de gemeenschap. De Wereldbank gebruikt een absolute definitie, je leeft in armoede als je minder dan 6,84 dollar per dag ter beschikking hebt. 10% van de wereldbevolking leeft volgens de Wereldbank in extreme armoede, met minder dan 2,15 dollar per dag.
** Arme landen zijn landen met een laag Bruto Nationaal Inkomen (BNI). Het BNI is de totale waarde van alle goederen en diensten die door inwoners van een land in een jaar worden geproduceerd, inclusief inkomsten uit het buitenland, maar exclusief wat buitenlandse bedrijven binnen dat land verdienen.
